Baanbrekend onderzoek: Emoties werken anders dan je denkt

Het had een revolutie moeten zijn. Het onderzoek van neurowetenschapper Dr. Lisa Feldman Barrett over emoties. Neurowetenschappers, therapeuten en psychologen hadden het de afgelopen jaren van de daken moeten schreeuwen en nieuwe methoden, technieken en therapieën moeten ontwikkelen, gebaseerd op deze nieuw verworven kennis. Maar helaas lijkt het erop dat veel mensen in het vakgebied de nieuwe kennis nog niet hebben opgedaan en hun modellen en uitspraken nog steeds baseren op oud onderzoek.

Hoe emoties worden gemaakt

Dat moet veranderen. Het is alsof je vasthoudt aan het idee dat de aarde plat is, terwijl drie jaar eerder iemand ontdekte dat de aarde rond is. Daarom: bestel Barretts briljante boek ‘How Emotions Are Made’, lees dit artikel en deel deze kennis! Het is van vitaal belang op het gebied van psychologie, neurologie, recht en geneeskunde, maar ook in je persoonlijke leven en relaties.

Emoties werken of ontstaan niet zoals we decennia lang hebben gedacht. Sterker nog, ze ontstaan niet, ze worden geconstrueerd op basis van de concepten in ons brein.

Deze baanbrekende inzichten kwamen uit het onderzoek:

• Emoties zijn geen reacties op externe gebeurtenissen
• Pasgeborenen hebben geen emoties
• Je kunt niet van buitenaf bepalen welke emotie iemand doormaakt
• Het is niet waar dat bepaalde delen van je hersenen (zoals de amygdala) verantwoordelijk zijn voor je emoties.
• Emoties zijn niet gelokaliseerd in een bepaald deel van je hersenen (het reptielenbrein)
• Emoties zijn niet universeel, maar cultureel bepaald

Het brein voorspelt continu

De belangrijkste taak van het brein is voorspellen. We doen dit continu, miljoenen keren per dag.

We nemen iets waar, bijvoorbeeld een transparante platte rechthoek waar licht doorheen schijnt, en voorspellen: dat is een raam. Of we zien een persoon met een hoed op en een pijp in de mond en voorspellen: dat is Opa.

Hetzelfde gebeurt ook bij sport; we voorspellen bijvoorbeeld waar de bal terechtkomt en kunnen op tijd anticiperen. Als we zouden wachten tot de bal er al was voordat we reageerden, zouden we te laat zijn. Zo werkt het ook met lezen; door te voorspellen welke woorden er staan, kunnen we een zin sneller lezen dan wanneer we elke letter zouden afgaan.

Voorspellingen bepalen onze realiteit

We doen voorspellingen op basis van concepten in ons brein. Alle eerdere gebeurtenissen in ons leven hebben we in ons brein gegeneraliseerd als concepten om sneller beslissingen te kunnen nemen en zo ons lichaam energiezuiniger te gebruiken.

Door eerdere ervaringen ontstaan ideeën over wat een bepaald concept voor ons betekent. We hebben concepten over tafels, stoelen, planten en dieren. Maar we hebben ook concepten over minder tastbare zaken zoals liefde, eerlijkheid, huwelijk, succes, afwijzing, schaamte.

Wanneer een nieuwe ervaring zich voordoet, zoekt ons onderbewustzijn naar een herinnering met een vergelijkbaar concept. Gebaseerd op het concept dat het beste past, doet het brein voorspellingen en vuurt een emotie af.

Beste gokken

Deze voorspellingen zijn de beste gokken van je brein over wat er in de wereld om je heen gebeurt en hoe je daar het beste op kunt reageren. Als de voorspelling voldoende correct blijkt, zijn observatie en voorspelling op elkaar afgestemd. We doen meestal goede voorspellingen. Hoe ouder je wordt, hoe meer concepten je in je brein hebt, dus hoe groter de kans dat je een juiste voorspelling doet.

Hoewel het soms voorkomt dat we een verkeerde voorspelling doen. Gelukkig maar, anders zouden we nooit meer verrast worden of iets nieuws ervaren. Zo kan je kind in een fractie van een seconde de buurman – die ook een baard en pijp heeft – aanzien voor haar opa.

Of je denkt een ringslang te zien bewegen in de bosjes, maar het blijkt de tuinslang te zijn. Als je zintuigen iets langer de tijd krijgen om informatie naar het brein te sturen, kunnen ze de verkeerde voorspelling corrigeren. Maar ze kunnen ook de gegevens die we van de buitenwereld opnemen aanpassen aan de voorspelling. In dat geval zou je een ringslang kunnen zien die er niet was.

We kunnen alleen zien wat we geloven

Wat we waarnemen is ook gebaseerd op simulaties en voorspellingen. Barrett legt in haar boek uit dat slechts 10% van wat we waarnemen gebaseerd is op informatie van het netvlies (de lens in je oog). De overige 90% zijn verbindingen met andere delen van het brein, die voorspellingen doen over wat we denken te zien.

Onze voorspellingen bepalen dus wat we zien! Als we geen concept over iets hebben, kunnen we het niet waarnemen. In feite kunnen we dus alleen zien wat we geloven. Zo construeert ons brein iets op basis van alles wat we in ons leven hebben ervaren en creëert zo onze realiteit.

Ongelooflijk toch? Maar het wordt nog interessanter!

Emoties zijn voorspellingen

Met emoties werkt het op dezelfde manier. Onze hersenen ontvangen voortdurend signalen van ons lichaam, van onze interne organen, weefsels, de hormonen in ons bloed en ons immuunsysteem. Zoals het veranderen van je ademhaling, het rommelen van je maag en het ritme van je hartslag. Deze sensorische signalen van het lichaam hebben geen objectieve betekenis.

Je brein gebruikt concepten om zowel interne als externe sensaties in de wereld, allemaal tegelijk, te begrijpen. Het interpreteren van deze sensorische signalen wordt interoceptie genoemd, ook wel bekend als ons achtste zintuig.

Zo kun je pijn in je maag ervaren als honger of wantrouwen. Maar als je wacht op de uitslag van een arts, kan diezelfde pijn ook angst betekenen. Of als je ex net voorbijloopt met een nieuwe partner, zou je het kunnen interpreteren als verdriet of jaloezie.

Emoties beginnen met sensorische gevoelens

Interoceptie is belangrijk voor het in balans houden van je ‘lichaamsbudget’ – de energiebehoeften van je lichaam. Het brein voorspelt continu hoeveel energie het lichaam nodig heeft om ervoor te zorgen dat alle systemen in het lichaam goed werken. Op basis van de voorspelling van je lichaam wordt er een onmiddellijke aanpassing in het lichaam gedaan om het voor te bereiden op de voorspelling. Je bloeddruk verandert, je glucose neemt toe, je ademhaling versnelt, etc.

Deze veranderingen in ons ‘lichaamsbudget’ ervaren we als emoties. Te weinig glucose in je lichaam kan je uitgeput laten voelen, slaapgebrek kan je somber maken en een gebrek aan genegenheid kan je eenzaam laten voelen. Dit zijn allemaal subjectieve interpretaties gebaseerd op je concepten.

Wanneer een neurologisch netwerk deze sensorische informatie verzamelt en iets voorspelt op basis van onze zelf gecreëerde concepten, ontstaan emoties. Emoties betekenen dus niet noodzakelijk dat er iets mis is, maar slechts dat je ‘lichaamsbudget’ even uit balans is. Bij negatieve emoties laat ons brein ons eigenlijk weten dat we bepaalde reserves moeten aanvullen.

De gevolgen van ‘verkeerde’ voorspellingen

In haar boek vertelt Barrett over een medestudent, tot wie ze zich niet aangetrokken voelde, die haar mee uit vroeg. Desondanks besluit ze een drankje met hem te drinken en naarmate het later op de avond wordt, merkt ze verrast dat ze af en toe bloost op haar wangen en ‘vlinders’ in haar buik voelt. Blijkbaar vindt ze de collega leuker dan ze dacht. Totdat ze thuiskomt en moet overgeven. Ze interpreteerde het gerommel in haar maag en de warmte in haar gezicht als verliefdheid, terwijl ze in werkelijkheid ziek aan het worden was.

Een ander interessant voorbeeld is het onderzoek dat wetenschappers in Israël deden. Ze ontdekten dat rechters die moesten beslissen of gevangenen vroegtijdig konden worden vrijgelaten, significant vaker het verzoek afwezen als de zitting plaatsvond vlak voor de lunch. De rechters bleken de signalen uit hun buik niet als honger te interpreteren, maar als een ‘onderbuikgevoel’ dat het niet goed voelde om de persoon voorwaardelijk vrij te laten. Direct na de lunch lieten de rechters de gevangenen weer net zo vaak voorwaardelijk vrij als ze gewend waren.

Stel je voor hoeveel ‘verkeerde’ voorspellingen wij mensen dagelijks maken met ernstige gevolgen voor anderen en onszelf.

Conclusies

– Onze emoties zijn geconstrueerd. Emoties lijken uit ons lichaam te komen, maar ze worden geconstrueerd door voorspellingen gebaseerd op onze concepten. Eén voorspelling wint en wordt onze ervaring.

– Onze concepten bepalen onze realiteit. Alles wat we in het verleden hebben ervaren, is in die zin geprogrammeerd om in de toekomst opnieuw te gebeuren. Omdat we dezelfde voorspellingen opnieuw maken en dezelfde emoties ontstaan op basis van dezelfde concepten. Zo kun je in een continue lus van dezelfde soort emoties terechtkomen. Dat is ook hoe het vaak moeilijk is voor mensen met negatieve gedachten en emoties om hieruit te komen.

– Onze emoties zijn dominant, omdat ze voortkomen uit signalen van je lichaam, die ervoor zorgen dat het evenwicht in het systeem wordt hersteld. Als je lichaam uit balans is, kan dit fatale gevolgen hebben. Deze signalen overstijgen daarom al het andere en krijgen prioriteit om naar te luisteren.

– Je kunt je waarnemingen nooit volledig vertrouwen. We maken razendsnelle voorspellingen op basis van voornamelijk door onszelf geconstrueerde concepten. Hoe kunnen we dan 100% zeker zijn van wat we waarnemen?

Hoe we onze emoties kunnen transformeren

Internationaal trainer en coach Wassili Zafiris is de enige (voor zover ik weet) die een methode heeft ontwikkeld gebaseerd op deze nieuwe neurowetenschappelijke kennis: Relationship and Emotion Training and Coaching (RETEC).

Werken met emoties is meestal veel effectiever in coaching en therapie dan werken met je gedachten en beperkende overtuigingen. Omdat je emoties alles controleren. Het is moeilijk om emoties op eigen houtje te veranderen, maar je kunt wel het concept het concept erachter.

Nieuwe neurologische netwerken creëren

Neuronen aan de ene kant van je brein prikkelen neuronen aan de andere kant van je brein zonder enige externe reactie. Als op een gegeven moment een verbinding is gemaakt, kan je brein nauwelijks een ander pad inslaan en ervaar je het elke keer op die manier. Voor een nieuwe ervaring en emotie is het noodzakelijk dat je een nieuw neurologisch netwerk opbouwt.

En dat is precies wat Zafiris bereikt met zijn nieuwe methode: “Het creëren van een onbewuste herinnering blijkt een groot effect te hebben op het ontstaan van een nieuw neurologisch netwerk. Zodra zo’n netwerk actief wordt, verdwijnt het oude. Zo kunnen zeer diep ingesleten patronen voor eens en voor altijd worden getransformeerd.”

Meer weten over emoties?

Ik heb verschillende CEO’s, ondernemers en hoogpresterende professionals begeleid met de RETEC-techniek en de resultaten zijn verbluffend.

Wil jij gecoacht worden volgens de nieuwste neurowetenschappelijke kennis? Plan nu een gratis kennismakingsgesprek van 30 minuten met mij in.